Đánh thức "mỏ vàng" văn hóa U Minh: Biến di sản thành tài sản phát triển

Sự kiện Hương rừng U Minh không chỉ là một lễ hội thường niên mà còn là chiến lược then chốt để Cà Mau khơi dậy những giá trị văn hóa, biến di sản thành tài sản phát triển bền vững.

Trong không gian đậm chất Nam Bộ của lễ khai mạc “Hương rừng U Minh” năm 2026, những chia sẻ của đồng chí Lê Minh Hoan đã mở ra một góc nhìn sâu sắc về việc định vị lại giá trị của vùng đất cuối trời. Không đơn thuần là quảng bá du lịch, đây là cuộc hành trình tìm lại “linh hồn” văn hóa để tạo ra sức mạnh nội sinh cho kinh tế địa phương.

Tầm nhìn về “linh hồn” văn hóa vùng đất cuối trời Nam Bộ

U Minh trong tâm thức nhiều thế hệ không chỉ là một địa danh hành chính, mà là một miền ký ức sống động. Đó là nơi giao thoa giữa thiên nhiên hoang sơ và bản tính hào sảng của con người phương Nam. Từ mùi tràm mùa nắng, hương mật ong gác kèo cho đến những câu chuyện hóm hỉnh của bác Ba Phi, tất cả tạo nên một hệ sinh thái cảm xúc đặc trưng.

Một luận điểm quan trọng được nhấn mạnh là sự khác biệt giữa việc phục hồi vật chất và phục hồi văn hóa. Nếu một cánh rừng bị tàn phá có thể trồng lại bằng kỹ thuật, thì một ký ức văn hóa khi đã mất đi sẽ gần như không thể hồi sinh. Chính vì vậy, việc bảo tồn “hương rừng” thực chất là bảo tồn sợi dây kết nối giữa con người và vùng đất này.

Bài học từ thế giới: Khi câu chuyện văn hóa trở thành thương hiệu quốc gia

Nhìn ra thế giới, chúng ta thấy một xu hướng rõ rệt: các quốc gia phát triển không chỉ giàu lên nhờ tài nguyên mà nhờ khả năng “kể chuyện”. Việc chuyển hóa các giá trị vô hình thành giá trị kinh tế hữu hình chính là cốt lõi của công nghiệp văn hóa:

• Hàn Quốc: Biến âm nhạc K-pop thành quyền lực mềm toàn cầu.
• Nhật Bản: Tận dụng Anime để xuất khẩu văn hóa và thúc đẩy du lịch.
• Anh Quốc: Từ tiểu thuyết Harry Potter tạo ra cả một hệ sinh thái kinh tế sáng tạo.
• Canada: Gắn liền hình ảnh quốc gia với những tác phẩm văn học kinh điển như “Anne tóc đỏ dưới chái nhà xanh”.

Cà Mau hiện đang sở hữu một “mỏ vàng” tương tự với những chất liệu quý giá: từ nghề gác kèo ong, đờn ca tài tử đến văn hóa xuồng ghe. Vấn đề hiện nay là làm sao để không dừng lại ở việc “có di sản” mà phải biết biến di sản đó thành “tài sản”.

Tư duy chuyển đổi: Từ sản phẩm hàng hóa sang sản phẩm cảm xúc

Để nâng tầm giá trị, Cà Mau cần thay đổi tư duy bán hàng. Thay vì cạnh tranh bằng giá, hãy cạnh tranh bằng bản sắc và trải nghiệm. Hãy thử so sánh hai cách tiếp cận:

Với mật ong: Một lọ mật ong thông thường chỉ là thực phẩm. Nhưng “Mật ong mùa hoa tràm U Minh” gắn liền với câu chuyện về người gác kèo đêm, với hành trình chèo xuồng xuyên rừng, sẽ trở thành một sản phẩm cảm xúc với giá trị cao hơn gấp nhiều lần.

Với thủy sản: Một con tôm bán theo kg là hàng hóa. Nhưng “Tôm sinh thái vùng đất cuối trời”, nuôi dưới tán rừng ngập mặn, không kháng sinh và gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường, sẽ nhận được sự tôn trọng và định giá khác từ thị trường quốc tế.

Thế giới hiện đại không chỉ mua sản phẩm; họ mua câu chuyện, niềm tin và những giá trị nhân văn đằng sau sản phẩm đó.

Xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đặc trưng Cà Mau

Sự kiện “Hương rừng U Minh” nên được coi là điểm khởi đầu cho một chiến lược dài hơi, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đa giác quan. Trong đó, mỗi lĩnh vực sẽ đóng vai trò là một “người kể chuyện”:

• Văn học & Điện ảnh: Tái hiện thế giới “Đất rừng phương Nam” qua những thước phim và trang viết hiện đại.
• Âm nhạc & Sân khấu: Đưa đờn ca tài tử len lỏi vào những tour du lịch trải nghiệm.
• Ẩm thực & Mỹ thuật: Kể câu chuyện về đất và người thông qua hương vị đặc sản và màu sắc địa phương.
• Du lịch: Phát triển các sản phẩm độc đáo như tour “Đêm U Minh huyền thoại”.

Hãy tưởng tượng một đứa trẻ đến với U Minh không chỉ để xem cây tràm, mà để nghe chuyện bác Ba Phi bên ánh lửa, trải nghiệm gác kèo ong và cảm nhận nhịp sống của người dân bản địa. Khi đó, du lịch không còn là “đi xem cảnh” mà là “chạm vào văn hóa”.

Phát triển bền vững: Khi niềm tự hào dẫn lối bảo tồn

Giá trị lớn nhất của công nghiệp văn hóa không nằm ở con số doanh thu, mà ở niềm tự hào dân tộc. Khi người dân địa phương nhận ra văn hóa của họ là tài sản quý giá, họ sẽ tự nguyện trở thành những người bảo vệ rừng, giữ gìn dòng sông và lưu truyền tiếng đờn cho thế hệ sau.

Đây chính là mô hình phát triển bền vững nhất: Khi sinh kế của người dân gắn liền với việc bảo tồn di sản. Một cánh rừng được bảo vệ bởi niềm tự hào của cộng đồng sẽ vững chãi hơn bất kỳ hàng rào kiểm lâm nào.

Lời kết: “Hương rừng U Minh” không chỉ là tên một sự kiện, mà cần trở thành một thương hiệu văn hóa Việt Nam. Đó là lời mời gọi thế giới đến với Cà Mau để cảm nhận hương rừng, hồn đất và tình người nơi cuối trời Nam Bộ. Bạn nghĩ sao về tiềm năng của du lịch trải nghiệm văn hóa tại Việt Nam? Hãy cùng chia sẻ góc nhìn của bạn về cách biến di sản thành tài sản cho quê hương!